على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1267
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
و بىقدر . و حقير داشتن : خوار شمردن . حقيرة ( haqirat ) ص . ع . مؤنث حقير . ج : حقار . حقيرى ( haqiri ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - حقارت و پستى و دونى و زبونى . حقيق ( haqiq ) ص . ع . سزاوار . يقال هو حقيق به . ج : احقاء . و حقيق ان يفعل كذا : سزاوار است چنين كند . حقيق ( hoqayq ) ا . ع . بنات الحقيق : قسمى از خرما . حقيقة ( haqiqat ) ا . ع . خلاف مجاز . و آنچه واجب شود بر مردم حمايت آن . و علم . و يقين . و رايت . ج : حقايق . و فى الحقيقة : از روى راستى و درستى . حقيقت ( haqiqat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - آميغ و اصل هر چيز . و راستى . و چگونگى و خوده . و باصطلاح صوفيان ماهيت . حقيقة ( haqiqatan ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - بطور راستى و درستى . حقيقت شناس ( haqiqat - cen s ) ص . پ . عالم و دانا و هوشمند . و داناى بر خودهء هر چيزى . حقيقى ( haqiqi ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - راست و درست و صادق . و اصلى و آميغى و هابيغى و معنوى . و برادر حقيقى : برادر صلبى و بطنى . حقيل ( haqil ) ا . ع . زمين سختى كه آنقدر بلند نباشد كه بتوان آن را كوه گفت . و نام گياهى . و نام موضعى . حقيلة ( haqilat ) ا . ع . آب لزج در رودها . و خرماى تباه كه از درخت فرو ريزد . ج : حقائل . حقيمان ( haqim ne ) ا . ع . ( بصيغهء تثنيه ) دو دنبالهء چشم . حقين ( haqin ) ص . ع . شير دوشيده كه بر شير خفته ريزند براى برآوردن مسكه . المثل : ابى الحقين العذره اى العذر ، يقال للرجل الذى يعتذر و لا عذر له . و نيز نبيذ و شير جمع شده را حقين گويند . حك ( hakk ) ا . ع . سودن جرمى را بر جرمى . ج : حكوك . حك ( hakk ) م . ع . سودن و خراشيدن و خاريدن . المثل : ما حك جلدك مثل ظفرك ، يضرب فى ترك الاتكال على الناس . و حك فى صدرى : خليد در دل من . و ما حك فى صدرى كذا : منشرح نشد بهر او دل من و ماند در آن چيزى از شك و ريب . و حكنى رأسى : محتاج بخاريدن گشت سر من ( و الفعل فى الكل من نصر ) . حك ( hakk ) و ( hak ) ا . پ . تراشيدگى و سودگى و محو . و حك كردن : تراشيدن و محو كردن . حك ( hekk ) ا . ع . شك . و حك شر : بسيار پيش آيندهء ببدى . حكا ( hak ' ) م . ع . حكا العقد حكا ( از باب فتح ) : بست گره را . حكاء ( hek ' ) م . ع حاكا محاكاة و حكاء . مر . محاكاة . حكأة ( hok t ) و ( hokaat ) و حكاءة ( hok at ) ا . ع . نام دويبه و يا عظاءة ضخم ستبر است . حكاة ( hok t ) ع . ج . حاكى . حكاك ( hek k ) م . ع . محاكة . حكاك ( hek k ) ص . ع . پيش آيندهء ببدى . يقال هو حكاك شر . حكاك ( hok k ) ا . ع . حاجت خاريدن و بوره . حكاك ( hakk k ) ا . ع . سودهگر و نگين ساى و مهركن . حكاكات ( hakk k t ) ا . ع . وسوسهها . ج . حكاكة . حكاكة ( hok kat ) ا . ع . سرمه و سونش . و آنچه بيفتد از سودن چيزى . حكاكى ( hakk ki ) ا . پ . شغل و عمل حكاك . و حكاكى كردن : بركندگى كردن به روى نگين . حكام ( hek m ) م . ع . حاكم محاكمة و حكاما . مر . محاكمة . حكام ( hokk m ) ع . ج . حاكم . حكام ( hokk m ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - فرمان روايان و حاكمها . و حكام شرع : قاضيان و مفتيان . و حكام عرف : حاكمهائى كه از جانب سلطنت حكومت مىكنند . حكامة ( hak mat ) م . ع . حكم فلان حكامة ( از باب كرم ) : حكيم گرديد فلان و محكم كار شد . حكايات ( hak y t ) و ( hek y t ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - نقلها و روايتها و داستانها و افسانهها و حكايتها . حكاية ( hek yat ) ا . ع . نقل و رواية . حكاية ( hek yat ) م . ع . حكا الحديث حكاية ( از باب ضرب ) : بازگفت حديث را و نقل كرد . و حكى عنه الكلام : نقل كرد از وى سخن را . و حكى فلانا : مشابه فلان شد و كرد فعل فلان را و يا حرف زد مانند فلان . و حكى العقدة : بست گره را و استوار كرد . حكايت ( hek yat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - داستان و افسانه و مرادش و قصه و نقل و بيان حال و تاريخ و روايت . و حكايت كردن : نقل كردن و قصه گفتن و بيان حال كسى كردن . و تقليد كردن . و روايت كردن . حكة ( hekkat ) ا . ع . خارش . و گر . ج : حكك . و حاجت خاريدن . و نوعى از بازيچهء كودكان و آن استخوانى باشد كه آن را